Hoe zorgen we dat Nederland weer keuzes durft te maken voorbij de waan van de dag? Voor Hajar Yagkoubi (26) begint dat met anders kijken naar bestuur, economie en de toekomst. Als presentatrice, spreker en nieuw lid van Denktank Nederland 2040 strijdt ze voor haar eigen toekomst en die van volgende generaties. ‘De rekening verdwijnt niet. We schuiven haar alleen door.’
Je hebt onlangs je eerste denktankbijeenkomst bijgewoond. Wat viel je op?
‘Vooral de diversiteit aan perspectieven. We spraken over arbeidsparticipatie en dan zit je met mensen aan tafel die daar vanuit werkgevers, werknemers, economie én verschillende generaties naar kijken. Dat maakt het gesprek rijk. Ook vond ik het mooi dat de denktank moeilijke onderwerpen niet uit de weg gaat. Juist de ingewikkelde vraagstukken écht samen kunnen uitpluizen.’
Wat is zo’n moeilijk onderwerp?
‘Neem arbeidsverzuim. Iedereen wil dat mensen gezond terugkeren naar werk, maar hoe organiseer je dat? Financiële prikkels kunnen werken, maar kunnen er ook toe leiden dat mensen te vroeg weer aan het werk gaan. Je kunt niet alleen naar cijfers kijken; je moet ook begrijpen wat er achter menselijk gedrag schuilgaat. Het zijn interessante vraagstukken.’
Waarom?
‘Omdat er bijna nooit een perfecte oplossing bestaat. Bij ieder maatschappelijk vraagstuk moet je belangen tegen elkaar afwegen. Juist daarom spreekt de denktank mij aan. Je wordt gedwongen om verder te kijken dan je eigen expertise en samen tot een afgewogen toekomstbeeld te komen.’
Je bent ook medeoprichter van Network 2100. Wat doen jullie precies?
‘Network 2100 brengt jonge professionals en ervaren bestuurders uit bedrijfsleven, overheid en maatschappelijke organisaties samen. We denken na over de vraag hoe Nederland er in 2100 uit moet zien en wat dat vandaag vraagt van bestuurders. Nederland 2040 is net wat concreter, omdat het jaar 2040 dichterbij is, dichtbij genoeg om terug te rekenen: welke keuzes moeten we vandaag maken om daar te komen? Daardoor wordt langetermijndenken ineens heel praktisch.’
.
.
Je hebt het over ’terugrekenen’. Waarom is dat zo belangrijk?
‘Omdat we nu vooral bezig zijn met de brandjes blussen van vandaag. Natuurlijk moet dat ook, maar daardoor ontbreekt vaak het grotere verhaal. Als je weet waar je in 2040 wilt uitkomen, kun je veel beter bepalen welke stappen je vandaag moet zetten.’
Je spreekt veel bestuurders. Welk gesprek wordt volgens jou nog te weinig gevoerd?
‘We zijn heel goed geworden in het meten van financiële prestaties. Inmiddels kunnen we ook sociale en ecologische impact steeds beter in kaart brengen. Alleen handelen we daar nog onvoldoende naar. Dat is volgens mij de volgende stap.’
Wat bedoel je daarmee?
‘De rekening verdwijnt namelijk niet. Als bedrijven de maatschappelijke kosten niet betalen, betaalt iemand anders ze. Sociale kosten worden afgewenteld op mensen die onder slechte omstandigheden werken. Ecologische kosten komen uiteindelijk terecht bij het milieu en toekomstige generaties. We doen soms alsof die rekening niet bestaat, we schuiven haar alleen door.’
Waar komt jouw drive om zo ver vooruit te kijken eigenlijk vandaan?
‘Die is ontstaan toen ik op mijn achttiende jongerenvertegenwoordiger voor de Verenigde Naties werd, naast mijn studie International Business Administration. Daardoor kwam ik in contact met wetenschappers en beleidsmakers die uitlegden dat sommige ontwikkelingen onomkeerbaar worden als we te lang wachten. Dat besef heeft mijn denken veranderd. Ik realiseerde me dat sommige keuzes die we vandaag níét maken, later misschien niet meer terug te draaien zijn. We zijn misschien wel de laatste generatie die het verschil kan maken.’
Wat deed dat met je?
‘Klimaat voelde vroeger als iets abstracts, het ging vooral over CO₂ en natuur. Ik ontdekte dat het uiteindelijk over mensen gaat. Over gezondheid, voedsel, veiligheid en bestaanszekerheid. Sindsdien kijk ik bij maatschappelijke vraagstukken altijd naar de gevolgen voor volgende generaties. Dat is eigenlijk de bril waardoor ik naar bijna alles kijk.’
.
.
Toch raken veel mensen juist verlamd door zulke grote vraagstukken. Hoe krijgen we Nederland weer in beweging?
‘Door mensen niet alleen het probleem te laten zien, maar ook een handelingsperspectief te geven. Grote maatschappelijke vraagstukken kunnen verlammend werken. Ik zie vaak drie reacties: mensen gaan de strijd aan, mensen haken af of ontkennen het probleem, en de grootste groep bevriest. Die laatste groep wil vaak wel, maar weet niet waar te beginnen. Dan moet je niet alleen urgentie creëren, maar ook laten zien welke eerste stap iemand vandaag al kan zetten.’
Geldt dat volgens jou ook voor de politiek?
‘Ja. Ik denk dat we vaker moeten beginnen bij wat ons verbindt. Vrijwel niemand wil vaker hittegolven, hogere energierekeningen of afhankelijk zijn van andere landen voor onze energievoorziening. Als je het gesprek voert vanuit veiligheid, gezondheid en bestaanszekerheid, ontdek je dat er veel meer gedeelde belangen zijn dan we soms denken. Dan wordt verduurzaming niet alleen een klimaatvraagstuk, maar ook een vraagstuk van onafhankelijkheid en kwaliteit van leven.’
Je bent met 26 jaar het jongste lid van de denktank. Welke rol zie jij daarin voor jezelf?
‘Ik hoef niet de stem van jongeren te zijn. Jongeren zijn net zo verschillend als mensen van iedere andere generatie. Maar ik denk wel dat je als jongere soms andere vragen stelt. Juist omdat je nog niet vastzit in bestaande denkpatronen, zie je soms blinde vlekken die voor anderen vanzelfsprekend zijn geworden.’
Waar wil jij je de komende jaren binnen de denktank vooral hard voor maken?
‘Ik hoop vooral dat we de stap maken van denken naar doen. We hebben in Nederland ontzettend veel kennis. De uitdaging zit veel minder in nieuwe analyses dan in de vraag: hoe brengen we goede ideeën daadwerkelijk in beweging? Hoe zorgen we dat bestuurders, bedrijven én inwoners ermee aan de slag gaan? Daar wil ik graag aan bijdragen.’
Wanneer is Nederland 2040 succesvol?
‘Als we niet alleen mooie toekomstbeelden hebben gemaakt, maar ook zichtbaar invloed hebben gehad op de keuzes van vandaag. We hebben nu nog de mogelijkheid om keuzes te maken die het verschil maken. Dat brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee. Voor mij is dat waar Nederland 2040 uiteindelijk over gaat.’
